Net – brüt çevrimi nasıl yapılır?
Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar çoğu zaman işçinin eline geçecek tutar üzerinden anlaşır. Anlaşma belgesine ve bordroya ise brüt tutarın yazılması gerekir. Bu araç iki yönde de çevrim yapar ve hangi kesintinin hangi kalemden yapıldığını ayrı ayrı gösterir.
Her alacaktan aynı kesinti yapılmaz
İşçilik alacaklarının vergilendirilmesi kalemden kaleme değişir; bu ayrım yapılmadan yapılan hesap yanlış sonuç verir:
| Alacak | SGK işçi payı | Gelir vergisi | Damga vergisi |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Kesilmez | Kesilmez | Kesilir |
| İhbar tazminatı | Kesilmez | Kesilir | Kesilir |
| Fazla mesai ve benzeri ücret alacakları | Kesilir | Kesilir | Kesilir |
| Kötüniyet tazminatı | Kesilmez | Kesilir | Kesilir |
Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır ve prime esas kazanca girmez; yalnızca binde 7,59 damga vergisine tabidir. İhbar ve kötüniyet tazminatı prime esas kazanca girmez ama gelir vergisine tabidir. Fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi ücret niteliğindeki alacaklardan ise her üç kesinti de yapılır.
Kesintilerin sırası
Damga vergisinin matrahı brüt tutarın tamamıdır. Gelir vergisinin matrahı ise brütten SGK işçi payı düşüldükten sonra kalan tutardır. Bu sıra karıştırılırsa fazla mesai gibi her üç kesintinin yapıldığı kalemlerde sonuç yanlış çıkar.
Gelir vergisi dilimi
2026 yılı ücret gelirleri tarifesinde dilimler 190.000, 400.000, 1.500.000 ve 5.300.000 TL eşiklerinde sırasıyla yüzde 15, 20, 27, 35 ve 40 oranlarını öngörür. Araç, girilen tutarın tek başına matrah olduğu varsayımıyla bir dilim seçer. Hukuken esas olan, işçinin yıl içindeki kümülatif gelir vergisi matrahıdır; dosyada bilinen bir oran varsa elle girilmelidir.
Hesaba katılmayan sınırlar
Kıdem tazminatının tavanı (1 Temmuz – 31 Aralık 2026 için 73.729,87 TL) ve aylık prime esas kazanç üst sınırı (297.270 TL) bu araçta uygulanmaz. Her ikisi de aylık tutarlardır; birden çok ayı kapsayan toplu bir alacağa tek seferde uygulanamaz. Kıdem tazminatının tavanı aşan kısmı ücret sayılır ve gelir vergisine tabi olur.
2026 gelir vergisi tarifesi
Ücret gelirlerinde uygulanan 2026 yılı tarifesi, 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlenmiştir:
| Gelir vergisi matrahı | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 400.000 TL'nin 190.000 TL'si için 28.500 TL, fazlası | %20 |
| 1.500.000 TL'nin 400.000 TL'si için 70.500 TL, fazlası | %27 |
| 5.300.000 TL'nin 1.500.000 TL'si için 367.500 TL, fazlası | %35 |
| 5.300.000 TL'den fazlasının 5.300.000 TL'si için 1.697.500 TL, fazlası | %40 |
Kıdem tazminatı tavanı
Kıdem tazminatının bir yıllık tutarı, Devlet memurlarına ödenen bir yıllık azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tavan yılda iki kez güncellenir; 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için 73.729,87 TL'dir. Tavanı aşan kısım kıdem tazminatı sayılmaz, ücret olarak gelir vergisine tabi tutulur.
Tavan bakımından belirleyici olan, ödemenin yapıldığı tarih değil iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir. Arabuluculuk görüşmesi fesihten aylar sonra yapılsa bile fesih tarihinde yürürlükte olan tavan uygulanır.
Prime esas kazanç üst sınırı
Prime esas kazancın aylık üst sınırı 2026 yılında 297.270 TL'dir. Fazla mesai gibi prime tabi bir alacak bu sınırı aşarsa aşan kısımdan SGK primi kesilmez. Sınır aylık olduğundan, birden çok ayı kapsayan toplu alacaklarda her ayın kendi tavanına göre değerlendirilmesi gerekir.
Asgari ücret istisnası
Ücret gelirlerinde asgari ücrete isabet eden kısım gelir vergisinden ve damga vergisinden istisnadır. Bu araç istisnayı uygulamaz: istisna işçinin cari bordrosunda aylık olarak kullanılır ve çalışılan dönemde çoğunlukla tükenmiş olur. Toplu alacak hesaplarında istisnanın ayrıca uygulanmaması yaygın uygulamadır.
Neden net üzerinden anlaşmak sorun çıkarır?
Arabuluculuk anlaşma belgesinde yalnızca net tutarın yazılması, bordrolaştırma aşamasında tartışmaya yol açabilir: aynı net tutar, uygulanan gelir vergisi dilimine göre farklı brüt tutarlara karşılık gelir. Anlaşma belgesinde alacak kalemlerinin brüt olarak, kalem kalem ayrılarak yazılması bu belirsizliği ortadan kaldırır.